POINTE van FEBRUARI 2007 biedt u de volgende inhoud:



01. VAN DE REDACTIE

02. HET GEULDAL, een reisverhaal van Frans Tak

03. EEN EFFECT, een gedicht van Jaap van der Hoest

04. ONGELOVIGE OLIJVEN, een verhaal van Martin Doorn

05. VERS IN DE ETALAGE, GEDICHTENDAG en GROTE EN KLEINE DICHTERS,drie luchtige gedichten van Marc van Caelenberg

06. TUSSEN KERST EN OUD EN NIEUW, een verhaal van Jaap van der Hoest

07. AARDIG OM TE WETEN, mededelingenrubriek van de redactie met feiten, bevindingen en aanmoedigingen

Deze editie wordt afgesloten met de COLOFON, waarin tevens het adres van de redactie wordt vermeld. Kopij voor en correspondentie over de inhoud van Pointe kunnen naar dit adres gestuurd worden. Ook per e-mail kunt u zich tot de redactie richten.
Het e-mail-adres is: jvdhoest@kabelfoon.nl. U mag u van harte uitgenodigd weten tot inzending van reacties en bijdragen. Meer over Pointe en de volledige inhoud van het vorige nummer kan gelezen worden op de website www.alamdarsono.nl.

VAN DE REDACTIE

Er komt geen gekuiste versie van het pocketwoordenboek Nederlands van Van Dale. Dit nieuws verscheen in de media nadat eerst was bericht dat er wel een woordenboekeditie zonder vieze en lelijke woorden en bijbehorende verklaringen zou verschijnen. Ter realisering waren, zo werd medegedeeld, afspraken met een paar christelijke basisscholen gemaakt die ten minste een overeengekomen hoeveelheid zouden moeten afnemen om de firma Van Dale geen verlies te bezorgen. Het uitgeven van woordenboeken blijft, immers, een commerciŽle aangelegenheid en daar past niet bij dat er op producten wordt toegelegd. Van Dale is kennelijk wel goed om te overwegen voor een censurerend karretje gespannen te worden, maar niet gek met het oog op de centjes.
In een verklaring aan de pers zei de directeur van de gelijknamige uitgeverij dat Van Dale de onafhankelijke positie van zijn bedrijf intact wil houden. De woordenboekenfirma was teruggeschrokken door de reacties die los waren gekomen na het bekend worden van de komst van de speciale editie. De directeur geeft te kennen, dat is besloten van het bijzondere woordenboek af te zien om alle schijn van afhankelijkheid te vermijden. Uit deze verklaring moet opgemaakt worden, dat de uitgevrij bekropen werd door de vrees dat de naam Van Dale te grabbel gegooid zou worden. Over deze vrees moeten u en ik in niet geringe mate verheugd zijn, ook al loopt dit effect via de commerciŽle band.
Het is toch zeer ernstig dat de uitgeverij van het meest gerenommeerde woordenboek van de Nederlandse taal bereid is gebleken om aan censuur vanuit een zeer specifieke hoek van de samenleving tegemoet te komen. Immers, de betreffende scholen hadden kunnen aangeven welke woorden zij verwijderd hadden willen zien. Dat is diep droevig en zwaar stuitend in de beschaving die in Nederland gedurende de afgelopen eeuwen is ontwikkeld. Dat Van Dale het laatste woord zou hebben bij het al dan niet schrappen van woorden doet daar nauwelijks iets aan af.

Om welke woorden gaat het nu? Uiteraard betreft het woorden die in het vocabulaire van een leerling van een streng christelijke basisschool niet zouden mogen voorkomen. Dat zijn schuttingwoorden, vloeken, bastaardvloeken en scheldwoorden. Deze mogen niet gekend worden. En dat is, voorzichtig uitgedrukt, merkwaardig, want niet ontkend kan worden dat, ook al worden de leerlingen afgeschermd van de boze en zondige maatschappij, van enige vorm va isolement toch niet gesproken kan worden. Zelfs al zouden deze kinderen van oogkleppen en oordoppen voorzien worden, dan kan het in aanraking komen met de omstreden woorden gewoonweg niet voorkomen worden. Deze zitten als het ware in de lucht. Op straat en overal waar mensen komen wordt gesproken, geroepen en bij allerlei activiteiten wordt mondeling gecommuniceerd. En de daarbij gebruikte taal vliegt heus niet aan kinderoortjes voorbij. En dan zijn er media en allerlei geschreven waar die onmogelijk in alle gevallen voor orthodox christelijke kinderoogjes weggehouden kan worden. Verstoppertje spelen kan in onze open maatschappij nooit meer dan gedeeltelijk slagen. Achter het schrappen van onwenselijke geachte woorden met verklaringen steekt een visie op een woordenboek. Deze kan, zo meen ik, niet anders zijn dan dat er woordbetekenissen in worden gegeven zoals deze zouden moeten zijn. Het woord moet dan worden gebruikt in overeenstemming met de door het woordenboek gegeven betekenis. Daarbij hoort dat om een betekenis te vermijden of een aanduiding van een voorwerp of een idee te voorkomen een bepaald woord niet wordt gebruikt. Tegenover deze wijze van denken staat de visie dat de verklaringen die in een woordenboek worden geboden puur feitelijk zijn. Dit houdt in dat de betekenis die van een woord gepresenteerd wordt, niet meer en niet minder is dan een constatering van het feitelijk gebruik. Het gaat als het ware om een optekening van stukjes taalpraktijk. Gezien vanuit deze benadering is het uitermate vreemd om woorden te schrappen of gewoon weg te laten in een woordenboek. Want zodoende wordt de feitelijkheid van waarneming uitgesloten. Eigenlijk wordt een deel van de wereld verdrongen. En dat kan naar mijn mening nooit goed zijn. Waarom zou niet met een open vizier naar de wereld gekeken kunnen worden? Dat hoeft echt niet zonder interpretatie te gaan. Het moet, echter, duidelijk zijn dat er geÔnterpreteerd wordt en hoe dat proces plaatsvindt.

Er valt veel over woordenboeken Nederlands en andere talen te schrijven. Deze plaats is voor uitgebreide uiteenzettingen niet geschikt en daarom laat ik deze nu achterwege. Ik wil nog wel een nabrandertje kwijt. Dat is de volgende. Er is in mijn opvatting niets tegen, dat er verschillende woordenboeken worden gemaakt en uitgegeven, maar voorkomen moet worden dat de vlag de lading niet dekt. De consequentie van mijn opvatting is, dat een woordenboek dat een bepaalde of beperkte benadering van een taal kent als zodanig gepresenteerd moet worden. Vroeger was er een reclame over een snoepje, luidend: ďEen Rang is alleen een Rang als er Rang op staatĒ. Van Dale heeft dit uiteindelijk moeten begrijpen.

3 februari 2007, Jaap van der Hoest

***
terug naar de inhoudsopgave
terug naar beginpagina van website