VAN DE REDACTIE


Het is aardig om in een mooie zin een fraaie formulering te maken. Daarmee kan dan goed een bedoeling onder woorden zijn gebracht. De lezer of luisteraar kan getroffen zijn door de rake taalconstructie van de schrijver of de spreker. Er is niet alleen een bedoeling overgekomen, maar tevens heeft zich een streling voorgedaan, een kort moment van schoonheid. Zou het een kunstbeleving genoemd kunnen worden?
Een kort en mooi brokje taal wil ik echter onderscheiden van de zogeheten one-liner. Dat is een als treffer bedoeld samenstel van woorden, waarmee een boodschap direct moet overkomen. Nuancering wordt erbij geschuwd en bijna altijd wordt gemikt op een reeds aanwezig verondersteld gevoel. In commerciële reclames waarin bij voorkeur in een flits tot een keuze voor een product moet worden geprikkeld, is de one-liner een vaak bepreofd middel. Maar er zijn ook nog andere reclames of vormen waarin gericht geprobeerd wordt om een boodschap over te brengen, dan wel gevoeligheid te scheppen voor een bepaalde overtuiging. Voorbeelden hiervan zijn rijkelijk voor handen in de weken die vooraf gaan aan verkiezingen. Via alle media worden de toegespitste taalbrokken afgevuurd. Dat gebeurt op verschillende manieren, zoals in debatten met spelregels die de deelnemers steeds in tijdvakjes plaatsen, waardoor zij worden opgehitst. Zij moeten om te kunnen scoren in scherpe bewoordingen elkaar reacties toebijten in een denkbeeldig tot arena omgebouwde studio. Soms roept een dergelijke setting gedachten op aan gladiatoren die elkaar met taalzwepen en woordknotsen aanvallen. Aldus bedacht doen de politieke strijders pogingen om in de richting van kijkers een gepaste vriendelijkheid uit te stralen. Er moet gewonnen worden van de tegenstanders, maar dat mag niet ten koste gaan van sympathie van de mogelijke kiezers. De kandidaten van de politieke partijen, in het bijzonder de lijsttrekkers weten zich zodoende voor lastige taken geplaatst. Dat zij – doorgaans kritisch begeleid door adviseurs en aangescherpt door campagneleiders – op one-liners terecht komen, mag dan niet verbazen. En ik schat in dat de ëén dat eigenlijk wel prima vindt en dat de ander zich ertoe veroordeeld ziet. Immers: is het niet prettig als je maar een paar punten hebt als vertegenwoordiger van een partij, dat je die puntig kunt neerzetten en dat er geen tijd wordt geboden om een samenhangend verhaal naar voren te brengen? De kandidaat die daarentegen met breedte en diepte tot een betoog wil komen in mooie en lange slagen, die de afstandrijder kenmerken, dreigt het af te leggen tegen de krabbelaar die kwiek een kort baantje wil trekken.
De one-liner wordt in gezet voor directe effecten. Dat het een middel is waarbij taal wordt gebruikt, wordt naar mijn mening voor lief genomen. Bij poëzie is dat anders. In gedichten worden de woorden gewogen en krijgen zij één voor één en samen in een passende vorm de aandacht die zij behoeven. Daarmee komt een betekenis tot stand. Dat kan zijn als uitwerking van een gevoel, een ervaring of een gedachte. Zeker, in regels komen lijntjes van woorden tot stand die als eenheden in het gedicht kernachtige uitdrukkingen opleveren. Ik zie dat als bouwsteentjes van de poëzie en echt niet als one-liners.

5 juni 2010, Jaap van der Hoest

***
terug naar de beginpagina van Pointe
terug naar de beginpagina van de website